پست مدرنیسم ( در یک نگاه )
پست مدرنیسم
حسین صرفی
واژه ی postmodernism اصطلاحی است برای نشان دادن پیشرفتها و تغییراتی که در ادبیّات « هنر ، موسیقی و معماری از سال های 1950 به بعد در آمریکا و کشورهای اروپایی پیش آمد .
تاریخچه
1- مفهوم پست مدرن را اوّلین بار نویسنده ی اسپانیایی ، « فدریکو دی انیس » ، در سال 1934 در
اثرش گزیده ی شعر اسپانیایی و هیسپانو آمریکایی به کار برد و از آن در تشریح واکنش نسبت به
مدرنیسم استفاده کرد .
2- واژه ی پست مدرن برای نخستین بار توسّط یک مورّخ در اواخر دههی 1940 برای نشان دادن
مرحلهی نهایی تمدنی که با رنسانس آغاز شد ، به کار گرفته شد .
3- نظریه پرداز مهم پست مدرن « ژان بودریار » است و اندیشه ورز مهم آن « لیوتار » که کتابی دارد
به نام « وضعیت پست مدرن » که به انجیل پست مدرن ها معروف است .
مدرن و پست مدرن
1- بزرگ ترین ویژگی مدرنیسم شورش بر ضد ارزش های طبقه ی متوسّط و عدم توجّه به میراث های
گذشته است در حالی که در پست مدرن نوعی تمایلِ باز گشت به گذشته وجود دارد و به همین
دلیل جای پای مدرنیسم را در آثار پست مدرن می بینیم زیرا مدرنیسم هم به گذشته تعلّق دارد .
2- هنرمند مدرنیست سعی می کند از طریق اسطوره ، نماد و ... با معانی زورآزمایی کند ولی
هنرمند پست مدرن از پوچی و بی معنایی دنیای معاصر با بی اعتناییِ آمیخته به مزاح ، استقبال
می کند .
ویژگی های پست مدرن
1- پست مدرن مثل رمانتیسم به گذشته توجّه دارد امّا مثل رمانتیسم مجذوب گذشته نیست بلکه
هوشیارانه و بدون شیفتگی از آن بهره مند می شود .
2- پست مدرن از عناصر فرهنگ ملّی یا محلّی یا عامیانه بهره می گیرد و به همین دلیل دارای
خصوصیاتی دووجهی یا چند وجهی است که تشخیص آن ها بر عهده ی خواننده است .
3- پست مدرن به غیر سنّتی بودن تمایل دارد .
4- پست مدرن از آثاری که تدوین تصادفی دارند طرفداری می کند .
5- پست مدرن در شعر تأثیر نداشته و در نمایشنامه تأثیر کمی گذاشته ولی در رمان تأثیر زیادی
داشته است .
اصول پست مدرنیسم
1- بی اعتباری مدرنیسم :آنچه در مدرنیسم اعتبار داشت در پست مدرن منسوخ است .
2- انکار حقیقت : امور را مبنا می شمرند .
3- انکار واقعیت : هیچ واقعیت نهایی وجود ندارد و انسان در پسِ پشت چیزها همان را می بیند که
می خواهد ببیند که البته به شرایط زمان و مکان بستگی دارد .
4- بی معنـایی : جهان ، تهی از خرد است و هیچ علم و دانشی معتبر نیست . آمبرتواکو می
گوید : « جهان مثل یک پیاز است که اگر لایه لایه جدا کنیم سرانجام چیزی جز هیچ
، باقی نخواهد ماند .
5- شک اندیشی : نبایست هیچ چیز را به طور قالبی و دربست پذیرفت .
داستان پست مدرن
1- در داستان های پسا مدرن اغلب شکل قرار دادی رمان جای خود را به ضدّ رمان می دهد .
2- شخصیت اصلی جای خود را به ضدّ قهرمان می دهد .
3- مختصّات رمان پست مدرن :
1- عدم قاطعیت : نویسنده پایان های متعدّدی برای رمان عنوان می کند .
2- عدم انسجام : جمله ها به نحو منطقی و صریح به هم مرتبط نیستند .
3- فقدان قاعده : داستان ها بر اساس منطق عبث نمایی نوشته می شوند .
4- تناقض : هر بخش ، بخش های قبلی را نقض می کند .
5- زیاده روی : در بهره گیری از استعاره و مجاز عمداٌ زیاده روی می کنند .
6- اتّصال کوتاه : نویسنده تلاش می کند بین هنر و واقعیت اتّصالی کوتاه پدید آورد .
4- نویسندگان :
« ایتالوکالوینو » نویسنده ی ایتالیایی .
« ولادیمیر نباکُف » نویسنده ی روسی تبار آمریکایی .
« پل استر» نویسندهی آمریکایی .
5- نمونه ها :
« نام گل سرخ » اثر آمبرتواکو ، نویسندهی ایتالیایی.
« بیلی باتگیت » اثر دکتروف ، نویسندهی آمریکایی .
انواع پست مدرن
1- تاریخی : ادّعا دارد که دوران مدرنیسم به پایان آمده و تمامی نشانه ها و اساس فرهنگی ،
اجتماعی و سیاسی مدرنیسم دگرگون شده است و انسان افق های بیکران
جهانی تازه را در پیش رو دارد .
2- روشمند :به تمامی تمایز های فلسفی مثل « عینی و ذهنی » یا «واقعی و آرمانی » و ... با
شک و تردید نگاه می کند . تمامی نظریه های سنّتیِ دانش و معانی و زبان
شناختی را نقد می کند و عقیده دارد که بیشتر مفاهیم نه تنها یاری رسان
نیستند بلکه خود سرباری بر سردرگمی ها هستند .
این نوع پست مدرنیسم ضدّ واقع گرایی است و بسیار بدبین و منفی نگر است و
هر چیزی را انکارمیکند بدون این که جانشینی برای آن ارائه دهد .
3- مثــبــت: این نوع نقطه ی مقابل پست مدرنیسم روشمند است . پدیده ها را تعبیر و تفسیر
می کند و بر خلاف پست مدرنیسم روشمند ، برای هر چیز جانشینی قرار
می دهد .
برخی کتب درباره ی پست مدرن
1- از مدرنیسم تا پست مدرنیسم ، لارش کهون ، عبدالکریم رشیدیان ، تهران ، نشر نی ،
1382 .
2- راهنمایی مقدماتی بر پساساختار گرایی و پسامدرنیسم ، مادن سارپ ، محمد رضا
تاجیک ، تهران ، نشر نی ، 1382 .
3- پست مدرنیسم ، هنر پست مدرن ، آنتونی اف جنسن ، مجید گودرزی .
4- پست مدرنیسم چیست ؟ ، چارلز جنکز ، فرهاد مرتضایی ، مرندیز ، 1375 .
5- پسا مدرنیسم در بوته ی تقد ، خسرو پارسا ، تهران ، آگاه ، 1375 .
6- پست مدرنیسم ، ه . و . جنسن ، شهره شریفی ، انتشارات فرآیند ، 1379 .
7- واژه نامه ی هنر داستان نویسی ، جمال میرصادقی و میمنت میرصادقی ، تهران ، کتاب
مهناز ، 1377 .
8- تبار شناسی پست مدرنیسم ، علی اصغر قره باغی ، تهران ، دفتر پژوهش های
فرهنگی ، 1380 .
