واج آرایی

به خاطر خاطراتی خطیر

حسین صرفی    

  

« به خاطر خاطراتی خطیر که در خاطرمان خطور می­کند خطر می­کنیم »

دقیقاً نمی دانم چه تاریخی این جمله را نوشتم ولی تقریباًً مربوط به چهارده سال پیش است .دلیلش یا به قول قدیمی­ترها شأن نزولش زیاد مهم نیست .مهم خطری است که در هر کلمه آمده است .این به کارگیری حرف یا صدا در یک بیت یا در کلّ یک شعر یا در نثر یا هر جای دیگر امروز « واج­آرایی » یا «  نغمه­ی حروف » نامیده می­شود و وقتی فکرش را می­کنیم می­بینیم چه اسم با مسمّایی . خوبی یک اسم وقتی معلوم می­شود که تمام مصادیق آن کلمه را دربرگیرد .فکرش را بکنید که اگر کلمه ی « واج »ساخته نمی شد امروز باید مثل کتاب درّه­ی نجفی بگوییم « توزیع » یا به قول جلال الدّین همایی « اعنات » .

 اعنات یعنی به سختی افکندن و حتی سخت­تر می­شد اگر می­خواستیم اسم دیگرش را بگوییم :« لزوم مالا یلزم » یعنی کاری را برخود ضروری بدانیم که ضروری نیست .راستی این جا به این فکر می­افتم که چرا بعضی فکر می­کردند واج آرایی یا به قول خودشان اعنات ضروری نیست مگر نه این که آهنگ یکی از پنج رکن اصلی تعریف شعر است همان جمله­ی معروف دکتر شفیعی کدکنی « گره خوردگی عاطفه و تخیّل که در زبانی آهنگین شکل می­گیرد » گذشته از موسیقی­های دیگر که در شعر است ، واج­ آرایی دنیای دیگری است .

برخی هم به جای استفاده از « واج­آرایی » از دو واژه­ی « هم­حروفی » (alliteration ) و « هم­صدایی »

( assonance ) استفاده می کنند( سیروس شمیسا ، نگاهی تازه به بدیع ، ص 57 )و برای هم­ حروفی

 (  تکرار صامت « ل » ) این مثال را می­آورند :

نه من ز بی عملی در جهان ملولم و بس          ملالت علما هم ز علم بی عمل است ( حافظ )

و برای هم­ صدایی :

ملکا مها نگارا صنما بتا بهارا                            متحیرم ندانم که تو خود چه نام داری

این نام هم اگرچه زیباست اما کامل نیست احتمالاً بر اساس این نامگذاری این بیت دارای آرایه­­ی « هم­

حروفی ـ هم­ صدایی » است :

  جان بی جمال جانان میل جهان ندارد      هرکس که این ندارد حقّا که آن ندارد

در گذشته به نوعی واج­آرایی « تتابع اضافات » می گفتند :

 نرگس مست نوازش کن مردم دارش       خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد

که چند بار مصوّت کوتاه ــِـ پشت سر هم آمده است یا در مصرع زیر مصوّت ــُـ آمده است :

کینه توز و دیده دوز و خصم سوز و رزم ساز ( عبدالواسع جبلی )

 

روزی مشغول خواندن کتاب شعری بودم که شاعری دیگر با مداد ایرادهای آن را نوشته بود از جمله­ی این ایرادها این بود که واج آرایی نباید خود خواسته بلکه باید ناآگاهانه باشد.نمی دانم چرا زیاد خوشم نیامد . یک واج آرایی وقتی زیباست که مفهومی را یا حالتی را یا موضوعی را به شنونده القا کند مثلاً وقتی منوچهری می گوید :

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است           باد خنک از جانب خوارزم وزان است

آن برگرزان بین که بر شاخ رزان است            گویی به مثل پیرهن رنگرزان است

دهقان به تعجّب سر انگشت گزان است        کاندر چمن و باغ نه گل ماند و نه گلنار

کاملاً احساس می کنیم که داریم روی برگ های خشک پاییزی راه می رویم .یا وقتی فردوسی می گوید

بر او راست خم کرد و چپ کرد راست            خروش از خم چرخ چاچی بخاست

واج آرایی چ  و خ به گونه ای است که انگار ما داریم صدای چَرَغ و چُروغ کمان را که ناشی از محکم کشیدن رستم است می شنویم .

گاهی این واج­آرایی آن­قدر زیبا به­کار می­رود که شک می­کنیم شاعر ناخواسته چنین آرایه­ای را به­کار برده است ؛ مثلاً در ماجرای رستم و اسفندیار وقتی اسفندیار می­خواهد دست رستم را ببندد و او را نزد گشتاسب ببرد رستم می­گوید من حاضرم بدون بند بیایم دیگر جنگ برای چه؟ اگر هوس خون­ریزی داری بگو تا چند نفر سیستانی را به جان هم بیندازم و خودمان تماشا کنیم .اسفندیار طوری با تأسف به رستم جواب می­دهد که کاملاً می توانیم تصویر آن را  مجسّم کنیم :

چنین پاسخ آوردش اسفندیار                     که چندین چه گویی چنین نا­به­کار

چه باید مرا جنگ زابلستان                        وگر جنگ ایران و کابلستان

واج آرایی چ در بیت اوّل به گونه­ای است که کاملاً مشخّص است اسفندیار با نگاهی مأیوسانه به رستم سری تکان می­دهد و نُچ نُچ می کند .

یا وقتی خاقانی در زندان فریاد می کشد :

مار دیدی در گیا پیچان کنون در غار غم         مار بین پیچیده در ساق گیا آسای من

تکرار مصوّت بلند « ا » دهان باز خاقانی را جلوی چشم ما تصویر می­کند که از اعماق وجود ، از غار غمگینش فریاد نارضایتی سر می­دهد .

حال چرا نگوییم شاعر در به­کارگیری این واج ها تعمّد داشته است . این نکته قبول که شاعر توانا ناخواسته مضامینی و کلماتی را به کار می گیرد که شعر را به عرش می رساند امّا به­کارگیری کلمات ارادی را نمی توان انکار کرد .مثلاً به کارگیری واج خ در یک متن می تواند به نوعی احساس انزجار و خراش را ایجاد  کند مثلاً در آغاز بوف کور می خوانیم :

در زندگی زخم هایی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می خورد و می تراشد .

که از همان خطّ اوّل خشونتی پنهان در ظاهر و محتوای داستان را به ما می نمایاند .

یا در رستم و اسفندیار رستم خطاب به حریف لجبازش با خشم می گوید :

اگر جنگ خواهی و خون ریختن           بر این گونه سختی برآویختن

بگو تا سوار آورم زابلی                      که باشند با خنجر کابلی

تکرار صامت خ این طور به گوش می رسد که انگار رستم دندان ها را برهم فشرده و با خشم ونفرت به اسفندیار می گوید : اگر هوس خون ریختن داری بگو . امّا همین حرف ( خ ) در شعر حافظ وقتی در کنار مصوت های بلند ا قرار می گیرد نه تنها آزاردهنده نیست بلکه خیلی هم دلپذیر می شود چرا که مصوت بلند ا فشردگی حرف خ را نمی دهد:

خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد        که تا ز خال تو خاکم شود عبیرآمیز

 

ذکر این نکته در این جا لازم به نظر می­رسد که در شعر اروپا به صنعتی برمی­خوریم  به نامeuphony  که در فارسی به « نغمگی » و « روانی » ترجمه شده است و بر اساس کتاب فرهنگ اصطلاحات ادبی ( صص ۲۹۱-۲۹۰ ) آن « کیفیتی است در زبان که از هم نشینی و مجاورت و ترکیب اصوات نرم ، روان و خوش آهنگ حاصل  می­شود . ترتیب قرار گرفتن الفاظ و کلمات در این حالت چنان است که کلمات بی هیچ سکته و اشکالی به روی هم می لغزند و زبانی نرم و آهنگین ایجاد می­شود ... نغمگی همچنین موجب می­شود تا پیش از آن که شعر از نظر صور خیال و صناعات بدیع دلنشین آید از حیث یک دستی و سلاست خوش آیند گوش واقع شود این کیفیت در فارسی بیشتر ناشی از کاربرد مصوّت های بلند است :

مژده­ی وصل تو کو کز سر جان برخیزم            طایر قدسم و از دام جهان برخیزم

به ولای تو گر بنده­ی خویشم خوانی             از سر خواجگی کون و مکان برخیزم ( حافظ )  

طنزیم

مطلب ذیل فشرده ای از متن یک مقاله است که به صورتی موجز تقدیم می شود . 
ادامه نوشته

تکواژ

تعریف تکواژ و انواع آن در کتب مختلف دستور و زبان شناسی تفاوت هایی دارد که از میان همه ی آن ها به مطالب ذیل اشاره می کنیم .
ادامه نوشته

رمان نوجوان در ایران

این مقاله یک بخش کوچک از مقاله ای است ارائه شده در دومین همایش ادبیّات کودک ( ادبیات داستانی )که در اردیبهشت ۱۳۸۸ در دانشگاه شیراز برگزار گردید و در یادنامه ی آن همایش به چاپ رسیده است . بخش های دیگر این مقاله در روزهای آینده درج خواهد شد .  
ادامه نوشته

معرفی کتاب

در تمام طول شب

در تمام طول شب ( بررسی آراء نیمایوشیج )

تألیف دکتر احمدرضا بهرام پور عمران

انتشارات مروارید

چاپ اوّل ۱۳۸۹

۴۴۱ صفحه

۸۶۰۰ تومان

 

کتاب حاضر که پایان نامه ی دوره ی دکتری آقای بهرام پور است دارای چهار فصل با عناوین زیر است :

۱- مروری بر آثار منثور نیما

۲- نیما و نظریه ی شعر : امکان ها و تنگناها

۳- نیما و نوآوری

۴- نیما و شعر شاعران

 نویسنده که خود از اهالی مازندران است با عشق به دیار و شاعران خطّه ی خویش به ویژه نیما، تلاش کرده است کتابی در خور نام نیما فراهم آورد . این کتاب دارای نثری روان و مطالبی جدید و خواندنی است و کتابنامه ی غنی آن ( ۱۶ صفحه ) گویای پشتکار فراوان نویسنده است.

 

فهرست منابع و مآخذ ادبیات داستانی

این بخش  معرّفی کتاب هایی است که در زمینه ی ادبیّات داستانی به بحث و بررسی پرداخته اند و در ایران چاپ شده اند .
ادامه نوشته

قصّه هاي عاميانه : دايرة المعارف جامعه شناسي يك قوم

  این مقاله در تاریخ ۲/۱۲/۸۶ در همایش ملی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد فسا ارائه شد و در یادنامه ی آن همایش چاپ شده است.                                                                                            

                                                                                                                 

ادامه نوشته

فلکِ گل دسته ها

در کتاب درسی سال سوم دبیرستان رشته های ریاضی و علوم تجربی داستانی از جلال آل احمد آمده است با عنوان « گل دسته ها و فلک » که یکی از مجموعه داستان های کتاب « پنج داستان » است . در خودآزمايي اين درس آمده است كه آيا مي توان اين داستان را يك داستان نمادين تصوّر كرد . مقاله ي حاضر جوابي براي آن خود آزمايي است .

ادامه نوشته

مرجع شناسی طنز و مطایبه

فهرست کتاب ها شعر و نثر طنز ، کتاب ها و مقالات تحقیقی دباره ی طنز

 

 

 

 

پژوهش

 - بیست سال با طنز ، رؤیا صدر ، تهران ، شهر کتاب ، هرمس ، 1381 .

 - پژوهشی درباره ی طنز در شریعت و اخلاق ، گروه معارف مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما ، قم ، بوستان کتاب ، 1381 .

 - تاریخ طنز در ادبیات فارسی ، حسن جوادی ، تهران ، کاروان ، 1384 .

 - تفنّن ادبی در شعر فارسی ، منوچهر دانش پژوه ، تهران ، طهوری ، 1380 .

 - جوحی ، احمد مجاهد ، تهران ، دانشگاه تهران ، 1383 .

 - چشم انداز تاریخی هجو : زمینه های طنز و هجا در شعر فارسی ، عزیزالله کاسب ، تهران ، روزبهان ، 1366 .

 - خندمین ترافسانه (جلوه های طنزدرمثنوی) ، اسماعیل امینی ، تهران: انتشارات سوره مهر، 1384
 - دخوی نابغه ، ولی الله درودیان ، تهران ، گل آقا ، 1384 .

 - درباب طنز ، سیمون کریچلی ، ترجمه ی سهیل سُمّی ، تهران ، ققنوس ، 1384 .

 - رستگاری نزدیک : مباحث مقالات و .... طنز ، بهاء الدّین خرّمشاهی ، تهران ، قطره ، 1383 .

 - زاکانی نامه ، علی اصغر حلبی ، تهران ، زوّار ، 1384 .

 - شعر طنز امروز ایران ، ابراهیم نبوی و شهرام شکیبا ، تهران ، نشر نی ، 1379 .

 - شل سیلور استاین ( نقد و بررسی آثار ) ، روت ک . مک دونالد ، رضی هیرمندی ، تهران ، هوای تازه ، 1382 .

 - طنز ، آرتور پُلارد ، ترجمه ی سعید سعید پور ، تهران ، نشر مرکز 1378 .

 - طنزپردازان معاصر (1 ) : ابوتراب جلی ، ریتا اصغر پور ، تهران ، گل آقا ، 1382 .

 - طنزپردازان معاصر ( 2 ) : ابوالقاسم حالت ، ریتا اصغر پور ، تهران ، گل آقا ، 1382 .

 - طنزپردازان معاصر ( 3 ) : محمّد علی گویا ، ریتا اصغر پور ، تهران ، گل آقا ، 1382 .

 - طنزپردازان معاصر ( 4 ) : مرتضی فرجیان ، ریتا اصغر پور ، تهران ، گل آقا ، 1382 .

 - طنزپردازان معاصر ( 5 ) کیومرث صابری فومنی ، رؤیا صدر ، تهران ، گل آقا ، 1384 .

 - طنز در شعر استاد شهریار ، محمّد حسین شهریار ، تهران ، خردمند .

 - طنز سرایان ایران از مشروطه تا انقلاب ( 3 جلد ) ، مرتضی فرجیان و محمّد باقر نجف زاده بارفروش ، تهران ، بنیاد ، 1370 .

 - طنز فاخر سعدی ، ایرج پزشکزاد ، تهران ، شهاب ، 1381 .

 - طنز و شوخ طبعی در ایران و جهان اسلام ، علی اصغر حلبی ، تهران ، بهبهانی ، 1378 . 

 - طنز و طنزپردازی در ایران ، حسین بهزادی اندرهجردی ، نشر صدوق ، 1378 .

 - عبید زاکانی لطیفه پرداز و طنزآور بزرگ ایران ، بهروز صاحب اختیاری و حمید باقرزاده ، تهران ، اشکان ، 1375 . 

 - کاوشی در طنز ایران ( 2 جلد ) ، ابراهیم نبوی ، تهران ، جامعه ی ایرانیان ، 1378 .

 - کیومرث صابری ( گل آقا ) ، دنیا اصغرپور ، تهران ، مدرسه ، 1383 . 

 - مقدّمه ای بر طنز و شوخ طبعی در ایران ، علی اصغر حلبی ، تهران ، پیک ، 1370 .

 - نشانه شناسی مطایبه ، احمد اخوّت ، اصفهان ، نشر فردا ، 1371 .

 - نقد ، دیدگاه ها ، زندگی و طنزهای رهی معیّری ، محمّد باقر نجف زاده بارفروش ، تهران ، سازمان تبلیغات اسلامی ، حوزه ی هنری ، 1376 .

 - نقیضه و نقیضه سازان ، مهدی اخوان ثالث ، به کوشش ولی الله درودیان تهران ، زمستان ، 1374 .

 - نگرشی بر مطبوعات فکاهی ایران ، غلامحسین مراقبی ، تهران ، دارینه .

 - هجو در شعر فارسی  ، ناصر نیکو بخت ، تهران ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1380 .

 

  

  شعر و نثر

 - آسمون و ریسمون ، ایرج پزشک زاد ، تهران ، شرکت سهامی کتاب های جیبی ، 2536 .

 - آقای رییس جمهور ، ابراهیم نبوی ، تهران ، نشر توسعه ، 1380 .  

 - از گلستان من ببر ورقی : داستان ها و قطعات طنز ، عمران صلاحی ، تهران ، همراه ، 1378 .

 - اصول پیتر، لارنس ج . پیتر و ریمون هال ، ترجمه ی جلال رضایی راد ، 1362 .

 - افاضات آقای هالو ، محمّد رضا علی پیام ، تهران ، آذر کهن ، 1379 .

 - التفاصیل ، فریدون تولّلی ، تهران ، انتشارات کانون تربیت شیراز ، 1348 .

 - امروز بشریت ( مجموعه داستان ) ، مهدی شجاعی ، تهران ، امینی ، 1367 .

 - بامزگی های شیرین ، احمد شهبازی ، مشهد ، باربد ، 1379 .

 - بچه ها من هم بازی ، منوچهر احترامی ، تهران ، گل آقا ، 1382 .

 - بحر طویل های هدهد میرزا ، ابوالقاسم حالت ، تهران ، سنایی ، 1368 .

 - بُراده ها ، حسن حسینی ، تهران ، برگ ، 1365 .

 - برگزیده شرح آثار عبید زاکانی ، ولی الله درودیان ، تهران ، نشر پژوهش فرزان روز ، 1377 .

 - بزغاله ی باهوش ( شعر طنز برای کودکان ) ، حسین گلستانی ، تهران ، گل آقا ، 1382 .

 - بلاهای زمینی ، محمّد رضا کاتب ، تهران ، رویش ، 1371 .

 - بی ستون ، ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1378 0

 - پاتنوری ، عبّاس خوش عمل با مقدّمه ی جلال رفیع ، تهران ، اطّلاعات ، 1373 . 

 - پایین آمدن درخت از گربه ( کاریکلماتور ) ، پرویز شاپور ، تهران ، مروارید ، 1382 .

 - پی پی جوراب بلند ، آسترید لیندن گرن ، فرزانه کریمی ، تهران ، قدیانی ، بنفشه ، 1382 . 

 - تعالیم گائوتمه بودا برای گوسفندان ، کریس ریدل ، هرمز ریاحی و نسرین طباطبایی ، تهران ، پیکان ، 1382 .

 - تف سربالا ( 20 داستان ) ، عزیز نسین ، رضا همراه ، تهران ، دنیای کتاب.

 - تلگرافی از بلغارستان ، عزیز نسین ، محمّد پیغون ، تهران ، دنیای دانش ، 1354 .

 - تهرانجلس ، ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1378 .

 - چرند و پرند ، علی اکبر دهخدا ، به کوشش اکبر مرتضی پور ، تهران ، عطّار ، 1380 .

 - چل تیکه ( 31 داستان طنز ) ، محمّد پورثانی ، تهران ، گل آقا ، 1371 .

 - چنین کنند بزرگان ، ویل کاپی ، نجف دریابندری ، تهران ، پیام ، 1352 .

 - حاضر جوابی های شیرین ، اصغر میرخدیوی ، مشهد ، کتاب فروشی باستان ، 1363 .

 - حرف اضافه ، رضا رفیع ، تهران ، اطّلاعات ، 1384 .

 - حکایات برگزیده ، شعبانعلی لامعی ، ناشر : مؤلّف ، 1370 .

 - خرس ها در حکومت ، سالتیکوف شچدرین ، باقر مؤمنی ، مشهد ، نشر نوید .

 - خواندنی های دلنشین ، سعیدی لاهیجی ، قم ، کتاب سعدی .

 - خوش و بش ( داستان های کوتاه ) ، تهران ، گل آقا ، 1378 .

 - دایره المعارف ستون پنجم ، ابراهیم نبوی ، تهران ، جامعه ی ایرانیان ، 1378 .

 - دایره المعارف شیطان ، آمبروز بیرس ، مهشید میر معزّی ، تهران ، مروارید ، 1380 .

 - درخت بخشنده ، شل سیلور استاین ، رضی هیرمندی ، تهران ، هوای تازه ، 1381 .

 - درد سرهای بچه ی شرور ، سوزی کلاین ، آتوسا صالحی و مژگان کلهر ، تهران ، افق ، 1383 .

 - درد و آرزوی دگر نخواهد بود ( یک جدال کوچک کثیف مسخره ) ، اسوالدو سوریانو ، جمشید نوایی ، تهران ، نخستین ، 1380 .

 - در سال 78 اتّفاق افتاد ، نیک آهنگ کوثر و ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1379 .

 - در شهر خبری نیست ، ابراهیم نبوی ، تهران ، دادار ، 1382 .

 - در کارگاه نمد مالی ، خسرو شاهانی ، تهران ، توس ، 1377 .

 - دنیای وارونه ( مجموعه داستان ) ، عزیز نسین ، ثمین باغچه بان و ولی الله عاصفی ، تهران ، جامی ، 1381 .

 - دو قطعه عکس 4 × 6 ، ابراهیم رها ، تهران ، روزنه ، 1384 .

 - دو کلمه حرف حساب ( گزیده های گل آقا )  ، کیومرث صابری ، تهران ، گل آقا ، 1374 .

 - دیوان ابوالعینک ، ابوالقاسم حالت ، تهران ، سنایی ، 1370 .

 - دیوان البسه ، نظام قاری ، به اهتمام محمّد مشیری ، شرکت مؤلّفان و مترجمان ایران ، 1359 .

 - دیوان خرّم ، محمّد خرّمشاهی ، ناشر : ما ، 1370 .

 - دیوان خروس لاری ، ابوالقاسم حالت ، تهران ، سنایی ، 1367 0

 - دیوان سوزنی سمرقندی ، به تصحیح دکتر ناصرالدین شاه حسینی ، تهران ، انتشارات امیر کبیر ، 1338 .

 - دیوان شوخ ، ابوالقاسم حالت ، تهران ، سنایی ، 1368 .

 - دیوان فینگیلی ، مرتضی فرجیان ، تهران ، علمی ، 1368 .

 - دیوان مولانا بسحق اطعمه ی شیرازی ، شیراز ، کتابفروشی معرفت ، بی تا .

 - دیوان یغمای جندقی ، طبع اعتضاد السلطنه ، عهد ناصری .

 - راپورت های یومیه و تذکره ها ، ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1378 .

 - رزیتا خاتون و متن دفاعیه ی دادگاه مطبوعات ، مهدی شجاعی ، تهران ، کتاب نیستان ، 1379 .

 - رفیق کشور من کجاست ، مایکل مور ، مژگان انصاری راد ، تهران ، پیکان ، 1383 .

 - روزنامه ی خاطرات 1000 السّلطنه ، فرخ سرآمد ، تهران ، نوین .

 - زنگ تفریح ، محمّد حسین هادوی ، قم ، بنیاد فرهنگی اسلام .

 - ستون پنجم ، ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1378 .

 - سفر به خیر سلطان سنجر ( مجموعه داستان ) ، فرهاد حسن زاده ، تهران ، ذکر ، کتاب های قاصدک ، 1380 . 

 - سنگ پا + گل  ( مجموعه طنز ) ، محمّد کاظم مزینانی ، تهران ، پیدایش ، 1381 .

 - شطح فلسفی ، احمد عزیزی ، تهران ، روزنه ، 1375 .

 - شکر پاره ( شعر نو گل آقایی ) ، تهران ، گل آقا ، 1371 .

 - شوخی در محافل جدّی ( 580  شوخی سیاسی ) ، گردآورنده : نصرالله شیفته ، به اهتمام : عبدالرّفیع حقیقت ، تهران ، کومش ، 1380 .

 - شور و شیرین ، مرتضی فرجیان ، تهران ، گل آقا ، 1379 .

 - شوکران شیرین ، گردآوری : اسدالله امرایی ، تهران ، مروارید ، 1380 .

 - طبق مقرّرات ( مجموعه داستان ) ، عزیز نسین ، رضا همراه ، فروغی .

 - طنز آب رفته ی لبخند مدرنیته ( کاریکلماتور )، حوریه نیک دست ، تهران ، پیوند نو ، 1384 .

 - طنزآوران امروز ایران ، بیژن اسدی پور و عمران صلاحی ، تهران ، مروارید ، 1372 .

 - طنزنامه ی لاطائلات منطقی ، ع. کریمی ، تهران ، عابد ، 1383 .

 - عملیّات عمرانی ، عمران صلاحی ، تهران ، معینی ، 1382 .

 - فراتر از طنز ( کاریکلماتور های نوین ) ، حوریه نیک دست ، تهران ، پیوند نو ، 1378 .

 - فرهنگ گفته های طنز آمیز انگلیسی ـ فارسی ، رضی خدادادی ، تهران ، فرهنگ معاصر ، 1382 .

 - فکر پلید ( پنج نمایش نامه ی طنز ) ، مجید درخشانی ، تهران ، عابد ، 1382 .

 - قلبم را با قلبت میزان می کنم ( کاریکلماتور )، پرویز شاپور ، تهران ، مروارید ، 1384 0

 - قصّه های شاد ، مایکل روزن ، هدا لزگی ، تهران ، 1379 .

 - قصّه های من و بابام ، اریش ازر ، ایرج جهانشاهی ، تهران ، فاطمی ، 1366 .  

 - قصّه هایی برای بزرگ سالان ( داستان های طنز روسی ) ، ولادیمیر نیکلایویچ و اینو ویچ ، ترجمه ی آبتین گلکار ، تهران ، گل آقا ، 1385 .

 - قصّه ی کوتوله ها و درازها ، ابراهیم نبوی ، تهران ، نشر نی ، 1379 .

 -  قند مکرّر ( شعر نو گل آقایی ) ، تهران ، گل آقا ، 1371 .

 - کاریکلماتور ، پرویز شاپور ، تهران ، بامداد ، 1350 .

 - کشکول جمالی ، محمد علی جمال زاده ، تهران ، کانون معرفت ، 1339 .

 - کشکول خنده ، اصغر میرخدیوی ، مشهد ، نشر دانش ، 1362 .

 - کشکول منتظری ، محمّد منتظری یزدی ، تهران ، خزر ، 1363 .

 - کلک مرغابی ، عمران صلاحی ، تهران ، گل آقا ، 1385 .

 - کلّیات عبید زاکانی ، به اهتمام پرویز اتابکی ، تهران ، زوّار ، 1343 .

 - کلّیات اشعار و فکاهیات روحانی ، سید غلام رضا روحانی ، تهران ، سنایی ، 1343 .

 - کی بود رفت زیر میز ، منوچهر احترامی ، تهران ، گل آقا ، 1385 .

 - کی کرگدن ارزون می خواهد ، شل سیلور استاین ، رضی خدادادی ، تهران ، هوای تازه ، 1381 . 

 - گفتار طرب انگیز ( طنز سعدی در گلستان و بوستان ) ، عمران صلاحی ، تهران ، گل آقا ، 1385 .

 - گزارش محرمانه ، عزیز نسین ، رضا همراه ، پیروز

 - گل آقا ( گزیده ی دو کلمه حرف حساب ) تهران ، سروش ، 1369 .

 - لبخند با بزرگان ، محمود برآبادی ، تهران ، 1379 .

 - لطایف الطوایف ، فخرالدّین علی صفی ، به اهتمام احمد گلچین گیلانی ، تهران ، اقبال ، 1346 .

 - لطیفه های ادبی ، باقرزاده بقا ، مشهد ، کتابفروشی باستان ، 1342 .

 - لطیفه های انگلیسی ، عبدالله قنبری ، تهران ، رهنما ، 1371 .

 - لطیفه های خندان ، ش . لامعی ، تهران ، رادمند ، 1379 . 

 - لطیفه های سیاسی : ضمیمه ی تاریخچه ی لطیفه و کاریکاتور در ایران و جهان ، محمود حکیمی ، قم ، نشر خرّم ، 1372 .

 - ماجراهای دخترک کولی ، لوبه الکساندر ، ترجمه ی بهمن رستم آبادی ، تهران ، گل آقا ، 1385 .

 - ماجراهای محلّه ی ما ( 24 طنز ) ، محمّد جواد مظفّر ، تهران ، کویر ، 1379 . 

 - مثل کنه چسبیدن ، منوچهر احترامی ، تهران ، گل آقا ، 1385 .

 - مثل همیشه نیست ، اردلان عطّاری پور ف تهران ، انتشارات همه ، 1381 .

 - مجسّمه ی متحرّک ( مجموعه داستان طنز ) ، احمد عربلو ، تهران ، برگ ، 1368 . 

 - مزرعه ی حیوانات ، جورج اورول ، مجید نوریان ، تهران ، مؤسّسه ی کتاب همراه ، 1378 .   

 - ملا نصرالدّین ، جلیل محمّد قلی زاده  و محسن قمشی ، تهران ، نشر ثالث ، 1376 .

 - موش و گربه و گزیده ای از حکایت ها ، عبید زاکانی ، تهران ، 1380 .

 - مولای درز فلسفه : تاریخ فلسفه به طنز ، اردلان عطّاری پور ، تهران ، آبان ، 1381 .

 - میان پرده ، جمشید ارجمند ، تهران ، گل آقا ، 1379 .

 - میرزا باقر حاجی زاده ( رمان سیاسی ـ طنز ) ، سعید منیری ، تهران ، علمی ، 1379 .

 - نبوی آن لاین ، ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1381 .

 - هپل هپوخان ( هفتاد داستان و شعر طنز ) ابوالقاسم حالت ، ناشر : علم ، 1371 .

 - هزار ویک حکایت تاریخی ، محمود حکیمی ، تهران ، قلم .

 - هزار و یک لطیفه ی شیرین ، امیر شیرازی ، شرق ، 1369 .

  - واژه نامه ی ابدی ، احمد عزیزی ، تهران ، روزنه ، 1375 .

 - وزارت طوطی ، مهدی میرکیانی ، تهران ، بنفشه ، 1379 .

 - وغ وغ ساهاب ، صادق هدایت با م: فرزاد ، تهران ، انتشارات جاویدان ، 2536 .

 - یک زرّافه و نیم ، شل سیلور استاین ، رضی هیرمندی ، تهران ، هوای تازه ، 1381 .

 - یک لب و هزار خنده ، عمران صلاحی و یک نفر دیگر ، تهران ، مروارید ، 1377 .

 - یک فنجان چای داغ ، ابراهیم نبوی ، تهران ، روزنه ، 1378 .

 

  

 مقاله

 - ابوطالب کلیم ، شاعر حکیم و طنزآلود ، علی رضا قرا گزلو ، کیهان فرهنگی ، خرداد 1365 ، ش 27 ، صص 33 - 29 .

 - اسم مستعار طنز نویسان ، احمد اخوّت ، گل آقا ( ماهنامه ) ، مرداد 1377 ، ش 83 ، صص 17 - 14 .

 - انواع طنز ، مهدی مجرّد زاده ی کرمانی ، گل آقا ( ماهنامه ) ، آبان 1377 ، ش 86 ، ص 33 .

 - ایرونی ، حسن جوادی ، مجلّه ی آینده ، سال دوازدهم ، تیر ـ شهریور 1365 ، ش 5 - 4 ، صص 204 - 149 .

 - با چهره گشایان طنز اندیش ، اسماعیل عبّاسی ، کیهان کاریکاتور ، آذر و دی 1381 ، شماره های 129 و 130 ، صص 11 - 6 .

 - بازتاب قشر بندی اجتماعی در طنز نسیم شمال و افراشته ، هاشم موسوی ، مجلّه ی زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان ، بهار و تابستان 1383 ، ش 2 ، صص 181 - 165 .

 - تأثیر طنز و بذله گویی در روابط خانوادگی ، زن روز ، مهر 1370 ، ش 1331 ، ص 21 .  

 - تأثیر گذاری نشریه ی هفتگی ملانصرالدّین بر نشریات طنز و فکاهی ، بدرالدّین سحری پور ، گل آقا ( ماهنامه ) مهر 1377 ، ش 85 ، صص 23 - 21 .

 - تأمّلی در سیر 37 ساله ی مطبوعات طنز ، غلامعلی لطیفی ، دنیای سخن ، آبان 1369 ، ش 35 ، صص 17 - 12 .

 - تاریخچه ی مختصری از طنز تا دوران مشروطه ، جوانان امروز ، تیر 1384 ، ش 1889 ، صص 47 - 46 .

 - تضاد ها در آینه ی طنز ، مهدی طوسی ، آبان ، اردیبهشت 1382 ، ش 145 ، صص 15 - 13 .

 - پارودی ، حسن جوادی ، مجلّه ی آینده ، سال دوازدهم ، فروردین ـ خرداد 1365 ، ش 3 - 1 ، صص 29 - 22 .

 - تعریفی دیگر می دهم از طنز ، جواد مجابی ، کارنامه ، بهمن و اسفند 1383 ، شماره های 49 و 48 ، صص 21 - 18 .

 - تفاوت طنز و هزل و هجو و لطیفه ،تیمور غلامی ، رشد آموزش ادب فارسی ، زمستان 1379 ، ش 56 ، صص 78 - 74 .

 - جایگاه طنز در ادبیّات فارسی ، حسین بدیعی ، ره آورد ، زمستان 1380 ، ش 3 ، صص 34 - 31 .

 - چند ویژگی در چاپ نشریّات انتقادی و طنز و فکاهی در ایران ، محمّد رفیع ضیایی ، کیهان کاریکاتور ، مهر و آبان 1383 ، شماره های

    152 و 151 ، صص 60 - 58 .

 - خنده آیین هنرمندان است ، طنز چیست ؟ ، اصغر ندیری ، رشد آموزش راهنمایی تحصیلی ، فروردین 1385 ، ش 48 ، صص 39 - 38 .

 - خنده ، بنیاد طنز و کمدی ، محمّد شادروی منش ، فصلنامه ی هنر ، زمستان 1380 ، ش 50 ، صص 33 - 28 .

 - درباره ی پژوهش در طنز ، کو فرصت  ، موسی جوادی ، کتاب هفته ، بهمن 1384 ، ش 669 ، ص 22 .

 - درباره ی طنز ، کامران پارسی نژاد ادبیّات داستانی ، آذر 1381 ، ش 63 ، صص 33 - 30 .

 - دهخدا و طنز سیاسی ، محمود عنایت ، کلک ، مهر 1369 ، ش 7 صص 31 - 19 .

 - زبان طنز ، پیک جهانی ، حسین نیرومند ، کیهان فرهنگی ، بهمن 1372 ، ش 106 ، ص 82 .

 - زمینه ی ورود کاریکاتور به ایران : نگاهی گذرا به ادبیّات طنز و فکاهی در روسیه ، بدرالدّین سحری پور ، گل آقا ( ماهنامه ) مرداد 1376 ،

    ش 71 ، صص 28 - 26 .

 - زن ، تنهایی ، غربت و طنز ، زن روز ، بهمن 1370 ، ش 1348 ، صص 33 - 32 .

 - سلاح طنز و طنزپردازی ، صادق ابراهیمی ، کیهان فرهنگی ، آذر 1383 ، ش 218 ، صص 63 - 62 .

 - شعر طنز در ادبیّات سیاسی عصر مشروطه ، علی سهامی ، رشد آموزش زبان و ادب فارسی ، زمستان 1385 ، ش 80 ، صص 34 - 32 .

 - شوخی را جدّی بگیریم ، جری پالمر ، ترجمه ی بیژن متین ، سروش ، مرداد 1377 ، ش 897 ، صص 21 - 19 .

 - شوخی و طنز در روان درمانی ، بهمن نجّاریان ، تازه های روان درمانی ، پاییز و زمستان 1379 ، شماره های 18 و 17 ، صص 65 - 51 .

 - طرحی از تاریخ طنز ایران ، احمد عزّتی پرور ، رشد آموزش ادب فارسی ، زمستان 1379 ، ش 56 ، صص 31 - 23 .

 - طنز اجتماعی و اصلاح ناهنجاری ها ، مازیار شیبانی فر ، سروش ، شهریور 1378 ، ش 952 ، صص 49 - 48 .

 - طنز امروز کورمال کورمال حرکت می کند ، محمّد علی اسلامی ندوشن ، گل آقا ( ماهنامه ) ، تیر 1375 ، ش 59 ، صص 7 - 6 .

 - طنز باید خوش نمک باشد نه شور ، ابوالفضل زرویی نصر آباد ، گل آقا ( ماهنامه ) آبان 1375 ، ش 63 ، صص 7 - 4 .

 - طنز باید شیرین کنایی و منصفانه باشد ، ابولفضل زرویی نصرآباد ، آبان ، نیمه ی اوّل مرداد 1382 ، ش 150 ، صص 13 - 12 .

 - طنز به روایت تاریخ ، حسین صابری ، گل آقا ( ماهنامه ) اسفند 1377 ، ش 90 ، ص 5 .

 - طنز ترجمان نیاز روح است ، گل آقا ( ماهنامه ) ، اردیبهشت 1377 ، ش 80 ، ص 12 .

 - طنز ترسیمی در صورت ذهنی کودک ، داوود شهیدی ، کیهان کاریکاتور ، مهر و آبان 1383 ، شماره های 152 و 151 ، صص 43 - 40 .

 - طنز تصویری یا طنز کلامی ، محمّد علی بنی اسدی ، کیهان کاریکاتور ، خرداد و تیر 1383 ، شماره های 148 و 147 ، صص 9 - 8 .

 - طنز حیوانات در انیمیشن ، آلبرت برمل ، ترجمه ی عسکر بهرامی ، فصلنامه ی سینمایی فارابی ، زمستان 1376 ، ش 27 ، صص 371 - 363 .

 - طنز در آثار دکتر « سید جعفر شهیدی » ، گل آقا ( ماهنامه ) ، اردیبهشت 1376 ، ش 68 ، ص 8 .

 - طنز در آثار چخوف ، رؤیا صدر ، گل آقا ( ماهنامه ) فروردین 1377 ، ش 79 ، صص 42 - 41 .

 - طنز در آثار چخوف ، قطب الدّین صادقی ، فصلنامه ی هنر ، بهار 1384 ، ش 63 ، صص 51 - 46 .

 - طنز در ادب قدیم ژاپن ، ترؤئو سؤگا ، ترجمه ی هاشم رجب زاده ، نامه ی انجمن ، زمستان 1383 ، ش 16 ، صص 48 - 41 .

 - طنز در اشعار آذری شهریار ، حمید آرش آزاد ، گل آقا ( ماهنامه ) خرداد 1376 ، ش 69 ، صص 12 - 10 . 

 - طنز در تصنیف های عامیانه ، گیتی صفرزاده ، گل آقا ( ماهنامه ) مرداد 1377 ، ش 83 ، صص 29 - 28 .

 - طنز در داستان کوتاه امروز ، تورج رهنما ، چیستا ، دی و بهمن 1372 ، شماره های 5 و 4 ، صص 29 - 28 .

 - طنز در شعر پارسی استاد شهریار ، حمید آرش آزاد ، گل آقا ( ماهنامه ) فروردین 1376 ، ش 67 ، صص 43 - 40 .

 - طنز در شعر نیما ، علی موسوی گرمارودی ، گل آقا ( ماهنامه ) ، دی و بهمن 1375 ، شماره های 66 - 65 ، صص 10 - 8 .

 - طنز در مثنوی معنوی مولانا  ، مهدی برهانی ، مناطق آزاد ، ش 20 ، صص 59 - 58 .

 - طنز در مطبوعات ایران ، امیر عرفانی ، رسانه ، پاییز 1379 ، ش 43 ، صص 61 - 52 .

 - طنز زوبینی بر قلب ابتذال با نگاهی به سنایی ، جواد مجابی ، فرهنگ توسعه ، مهر و آبان 1376 ، ش 29 ، صص 62 - 56 .

 - طنز سیاه یا سفید در هستی خاکستری ، داوود شهیدی ، کیهان کاریکاتور ، فروردین و اریبهشت 1384 ، ش 158 و 157 ، صص 47 - 44 .

 - طنز ، شلاق کلمات از روبه رو ، عمران صلاحی ، دنیای سخن ، اسفند 1378 و فروردین 1379 ، ش 90 ، صص 27 - 20 .

 - طنز غلبه بر منطق است ، کیومرث منشی زاده ، آدینه ، نوروز 1371 ، ش 69 و 68 ، صص 85 - 84 .

 - طنز مطلق : سپر زبان سرخ ، غلامعلی لطیفی ، دنیای سخن ، دی 1366 ، ش 15 ، صص 57 - 56 .

 - طنز مطلوب ، ضرورت و ویژگی ها ، محسن اسماعیلی ، رسانه ، زمستان 1378 ، ش 40 ، صص 86 - 81 .

 - طنزنامه های آذربایجان ، ناظم آخوندف ، ترجمه ی عمران صلاحی ، کلک ، بهمن و اسفند 1371 ، ش 166 ، صص 13 - 10 .

 - طنز نگاری زبان مشترک جهانیان ، علی دیوانداری ، کیهان فرهنگی ، خرداد و تیر 1376 ، ش 133 ، ص 98 .

 - طنز و انتقاد در داستان های حیوانات ، حسن جوادی ، الفبا ، دفتر چهارم ، تیرماه 1353 ، صص 21 - 1 .

 - طنز و خلاقیت ، فرماه زعیم ، رشد آموزش ادب فارسی ، تابستان 1381 ، ش 62 ، صص 55 - 46 .

 - طنز و رحمت نسلی تلخ کام ، مینو مشیری ، آدینه ، مرداد 1369 ، ش 48 ص 23 .

 - طنز و شوخ طبعی در ادب فارسی ، نعمت الله صفری ، خرد ، زمستان 1381 ، ش 6 ، صص 37 - 34 .

 - طنز و شیوه های گوناگون آن ، احمد شوقی نوبر ، کیهان اندیشه ، خرداد و تیر 1371 ، ش 42 ، صص 126 - 112 .

 - طنز و فکاهی در ایران از « بابا شمل » تا « گل آقا » ، دنیای سخن ، آبان 1369 ، ش 35 ، ص 11 .

 - طنز و کمدی در نمایشنامه های آنتوان چخوف ، همایون علی آبادی ، فصل نامه ی هنر ، تابستان 1368 ، ش 17 ، صص 275 - 264 .

 - عصر برتری طنز در کاریکاتورهای سیاسی ، اسماعیل عبّاسی ، کیهان کاریکاتور ، بهمن و اسفند 1384 ، ش 168-167 ، صص 11 - 9 .

 - فرهنگ طنز در اشعار خواجو ، محمّد باقر بارفروش ، کیهان فرهنگی ، آبان 1370 ، ش 77 ، صص43 - 40 .

 - فواید طنز اینترنتی بیشتر از مضرّاتش است ، گل آقا ( ماهنامه ) ، بهمن 1383 ، ش 159 ، صص 44 - 42 .

 - کاربرد طنز در معماری ، حامد ستایشگر ، کیهان کاریکاتور ، بهمن و اسفند 1384 ، ش 168 و 167 ، صص 41 - 40 .

 - کاریکاتور ، طنز پنهان ، مسعود شجاعی طباطبایی ، کیهان فرهنگی ، مهر 1372 ، ش 102 ، ص 66 .

 - کالبد شکافی رمان فارسی : طنز تاخ بهرام صادقی و طنز شیرین ایرج پزشکزاد ، عبدالعلی دستغیب ، گزارش ، آذر 1376 ، ش 82 ، صص 63 - 59 .

 - کلّ تاریخ با طنز آمیخته است ، گل آقا ( ماهنامه ) مرداد 1375 ، ش 60 ، صص 11 - 6 .

 - کیمیای طنز ، فریبا فرشاد مهر ، گل آقا ( ماهنامه ) ، فروردین 1377 ، ش 79 ، صص 31 - 30 .

 - گفتار در راه به کار بردن طنز ، ناصح ناطق ، راهنمای کتاب ، سال 21 ، آبان 1357 ، ش 12 - 8 ، صص 583 - 573 .

 - گفتاری کوتاه درباره ی طنز ، عبدالحسین رادفر ، کیهان فرهنگی ، تیر 1365 ، ش 28 ، صص 30 - 13 .

 - ما هیچ وقت طنز را جدّی نگرفتیم ، گل آقا ( ماهنامه ) ، مهر 1375 ، ش 62 ، صص 14 - 11 .

 - مبانی شناخت طنز سیاه ، محمّد رفیع ضیایی ، کیهان کاریکاتور ، 1384 ، شماره های 158 - 155 . 

 - مبانی طنز ، خنده ی تلخ و جدّی ، سروش ، دی 1374 ، ش 771 ، صص 35 - 34 .

 - محمّد قاضی و طنز ، سیف الله گلکار ، گل آقا ( ماهنامه ) شهریور 1376 ، ش 72 ، صص 27 - 23 .

 - مذهب و طنز ، حسن جوادی ، مجلّه ی نگین ، سال دهم 1353 ، ش115 و 116 ، ص 21 .  

 - مطالعه ی شخصیت در طنز تصویری ، حمید رضا صادقیان ، کیهان کاریکاتور ، 1384 ، بهمن و اسفند ، ش 168 و 167  ، صص 47 - 45 .

 - معماری طنز ، جواد مجابی ، کلک ، اسفند 1383 ، ش 33 ، صص 5 -3 .

 - مولیر آفریننده ی تئاتر کمدی طنز و کنایه ، ترجمه ی کیقباد سکاندار ، کهکشان ، آذر و دی 1369 ، ش 8  ، صص 59 - 54  و 65 .

 - نقدی بر کتاب « طنز در اشعار رهی معیری » ، محمّد رضا تهرانی ، گل آقا ( ماهنامه ) اردیبهشت 1379 ، ش 80 ، ص 18 .

 - نقش طنز در آموزش زبان دوم ، زهرا روزافزای ، اطّلاعات علمی ، فروردین 1385 ، ش 319 ، صص 70 - 68 .

 - نقش طنز و سرگرمی در رشد فردی و شناختی کودکان ، محمدرضا کرمی پور ، رشد تکنولوژی آموزشی ، تابستان 1383 ، ش 158 ، صص 55 -53 .

 - هجو همزاد مدح در شعر فارسی ، علی غروی ، مجلّه ی دانشکده ی ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلّم تهران ، 1357 ، ش 4  . 

 - هنر طنز و قلمرو آن ، ابوالقاسم رادفر ، مجلّه ی قند پارسی ، زمستان 1373  ، ش 6 ، صص 70 - 76 .

 

                                    

                                                                                                                        حسین صرفی

 

 

 

بحر طویل فارسی

بحر طویل فارسی

    یکی از قالب های شعر سنتی که بیشتر برای بیان مطالب طنز آمیز و گاه مرثیه یا مناظره های مجالس سخنوری به کار می رود .برخلاف سایر قالب های شعر سنّتی قید تساوی مصراع ها در آن وجود ندارد . بحر طویل از یک یا چند قسمت ساخته می شود که به آن ها « بند » می گویند . هر بند به بخش های هماهنگ که گاه مسجّع و هم قافیه هستند تقسیم شده است .پایان بند ها را اغلب قافیه و ردیفی که عیناً در پایان همه ی بند ها تکرار می شود مشخّص می کند . بحر هایی که معمولاً برای سرودن بحر طویل به کار گرفته می شود ، بحر رمل مخبون یا بحر هزج مکفوف است . یکی از مشخصّات بحر طویل این است که بند ها اغلب با قافیه ی « الف » و ردیف « را » ختم می شوند . در هیچ یک از دیوان های شاعران ، تا قبل از دوره ی صفویه اثری از بحر طویل یافت نمی شود . قدیمی ترین نمونه ی بحر طویل ، نامه ای است به ظاهر منثور که در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران  (881 ق ) تألیف سید ظهیرالدّین بن سید نصیرالدّین مرعشی ضبط شده است ؛ بدیت ترتیب قدمت سرودن بحر طویل به اوایل قرن نهم هجری می رسد . از دوران مشروطه به بعد بحر طویل در روزنامه ها و جراید برای بیان مطالب سیاسی و اجتماعی طنز آمیز به کار رفت . بحر طویل با اصطلاح عروضی بحر طویل ( فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن ) که از بحر های خاصّ شعر عربی است تفاوت دارد و برای رفع اشتباه آن را بحر طویل عامیانه یا به صورت بهتر ، بحر طویل فارسی نامیده اند بعضی از شاعران عراق با تأثیر پذیری از ایرانیان نوع بحر طویل فارسی را در شعر عربی به کار برده اند و اصطلاحاً آن را  « بند » و جمع آن را « البنود » می نامند .  

                                                    

                                   ( برگرفته از کتاب « واژه نامه هنر شاعری » با اندکی تلخیص )

 

                                                  حکایت مرد دهاتی

       آن شنیدم که یکی مرد دهاتی هوس دیدن تهران  سرش افتاد و پس از مدّت بسیار مدیدی و تقلای شدیدی به کف آورد زر و سیمی و رو کرد به تهران، خوش و خندان و غزلخوان ز سر شوق و شعف گرم تماشای عمارات شد و کرد به هر سوی نظرها و به تحسین و تعجّب نگران گشت به هر کوچه و بازار و خیابان و دکانی .

در خیابان به بنایی که بسی مرتفع و عالی و زیبا و نکو بود و مجلّل نظر افکند و شد از دیدن آن خرّم و خرسند و بزد یک دو سه لبخند و جلو آمد و مشغول تماشا شد و یک مرتبه افتاد دو چشمش به آسانسور ، ولی البتّه نبود آدم دل ساده خبردار که آن چیست ، برای چه شده ساخته یا بهر چه کار است  فقط کرد به سویش نظر و چشم بدان دوخت زمانی .

ناگهان دید زنی پیر جلو آمد و آورد بر آن دکمه ی پهلوی آسانسور به سرانگشت فشاری و به یک باره چراغی بدرخشید و دری وا شد و پیدا شد از آن پشت ، اتاقی و زن پیر و زبون داخل آن گشت و درش نیز فرو بست . دهاتی که همان طور بدان صحنه ی جالب نگران بود  ز نو دید دگر باره همان در به همان جای زهم واشد و این مرتبه یک خانم زیبای پری چهره برون آمد از آن . مردک بیچاره به یک باره گرفتار تعجّب شد و حیرت ، چو به رخسار زن تازه جوان خیره شد و دید که در چهره اش از پیری و زشتی ابداً نیست نشانی .

پیش خود گفت که : « ما درتوی ده این همه افسانه ی جادوگری و سحر شنیدیم ولی هیچ ندیدیم به چشم خودمان همچه فسون کاری و جادو که در این شهر نمایند و بدین سان به سهولت سر یک ربع زنی پیر مبدّل به زن تازه جوانی شود . افسوس کزین پیش نبودم من درویش از این کار خبردار که آرم زن فرتوت و سیه چرده ی خود نیز به همراه در این جا که شود باز جوان آن زن بیچاره و من هم سر پیری بَرَم از دیدن وی لذّت و با او به ده خویش چو برگردم و زین واقعه یابند خبر اهل ده ما ، همه ده را بگذارند که در شهر بیارند زن خویش ، چو دانند به شهر است اتاقی که درونش چو رود پیر زنی زشت برون آید از آن خانم زیبای جوانی .

                                                                                        ابوالقاسم حالت

 

ضرب المثل عصاره ی فرهنگ

 

 

 

       (  این مقاله قبلاً در مجله ی کهن روزگار چاپ شده است )

        

مقاله اي که در ادامه می آید به بررسي ضرب المثل ها و انواع و ويژگي هاي آن ها مي پردازد  و اين كه ضرب المثل ها عصاره و فشرده اي از فرهنگ غني يك قوم را نشان مي دهند و مي توانند با جمله اي بسيار كوتاه اطلاعاتي را در زمينه ي شيوه هاي زندگي ، آداب و رسوم ، طرز لباس پوشيدن و ... را به شنونده انتقال دهند و همچنين به نقاط ضعف و قوت اين ضرب المثل ها اشاره شده است .   

 

    

ادامه نوشته

نه این نه آن ، کمان

                                                        

 

 

چند سالي است كه در مجلّه ي رشد ادب فارسي بيتي از شاهنامه‌ي فردوسي را مورد نقد و بررسي قرار مي دهند ؛ بيتي كه در كتاب ادبيّات فارسي 2 آمده است :

                      چو بوسيد پيكان سرانگشت اوي            گذر كرد بر مهره ي پشت اوي

مقاله حاضر شرحی است بر مصراع دوم بیت که اختلاف نظرهایی را درپی دارد .

                                                      .

ادامه نوشته